%27Warmtepomp%2C+het+paard+om+op+te+wedden%27
Achtergrond
© Freddy Schinkel

'Warmtepomp, het paard om op te wedden'

De overstap naar duurzame, fossielvrije warmtebronnen in de glastuinbouw is hot. Waar moet een teler voor kiezen? Geothermie, warmtepomp, bio-energie, groen gas en bio-olie? Een eenduidig antwoord is lastig te geven. 'Ik ben blij dat ik niet zelf voor de investeringsbeslissing sta. Daarom heb ik grote bewondering voor de ondernemers in de sector.'

Feije de Zwart, onderzoeker kasklimaat en energie bij Wageningen University & Research (WUR), stelt het onomwonden. Hij is blij niet in de schoenen van de telers te staan. Die telers krijgen tal van scenario's en veelbelovende mogelijkheden voorgeschoteld in de steeds urgenter wordende discussie rond de transitie naar een duurzame energievoorziening, het langzaam dichtdraaien van de gaskraan en het halen van klimaatdoelstellingen. Ze moeten beslissingen nemen op onzekere uitgangspunten.

Welke optie is voor de teler het meest geschikt om van het gas af te gaan? Wat kost dat nu en in de toekomst? Wat gaat de prijs van het gas doen en hoe zit het met extra energiebelasting of CO2-heffing? En wat gaat de consument straks vragen? De lijst aan vragen is lang, evenals de lijst met alternatieven om het stoken op aardgas te vervangen.

De inzet van wartme-krachtkoppelingen lijkt aantrekkelijk te blijven.
De inzet van wartme-krachtkoppelingen lijkt aantrekkelijk te blijven. © Thierry Schut

Mijn advies: ga ermee aan de slag, het liefst samen met collega's

Feije de Zwart, onderzoeker kasklimaat en energie bij Wageningen University & Research

Geothermie (aardwarmte, gewonnen op diep in de aarde gelegen warmtereservoirs), warmtepomp (produceert zowel warmte als koude), bio-energie (uit resthout, maaisel, champost en dergelijke), groen gas en bio-olie of duurzame restwarmte en warmtenetten? En dan is er ook nog de vraag hoe je een betrouwbare en betaalbare CO2-voorziening regelt als je geen rookgas-CO2 meer hebt.

'Er zijn veel opties waaruit tuinders kunnen kiezen', erkent Aat Dijkshoorn, projectleider Het Nieuwe Telen, Kas als Energiebron bij LTO Glaskracht. 'Het is zaak dat telers daarvoor klaarstaan en daarover nadenken.'

In de tijd die de sector ermee bezig is, heeft hij al diverse goede initiatieven zien ontstaan, waarbij Glaskracht vooral de samenwerking tussen bedrijven wil stimuleren. Het WUR-onderzoek naar fossielvrije verwarmingsopties en de financiële doorrekening daarvan door AAB (zie kader) geeft veel handvatten.

Toekomst

'Telers die niet in tuinbouwconcentratiegebied liggen, vragen zich af: is er nog wel een toekomst voor mij? Zij zouden wellicht kunnen samenwerken met een biomassacentrale, maar dat vergt weer transport en beschikbaarheid', vertelt De Zwart.

'Een optie die nog niet in de praktijk wordt toegepast, maar ook mogelijkheden biedt, is het gebruik van oppervlaktewater. Een derde mogelijkheid is het gebruik van overtollige warmte en vocht uit de kas voor verwarming op een later moment', aldus de onderzoeker.

'Wat ook belangrijk is, en heel dichtbij voor iedereen, is energiebesparing in de vorm van een tweede beweegbaar energiescherm. Die investering is heel snel rendabel. De extra subsidie daarop gaat binnenkort open voor slechts vier of vijf weken, maar is interessant voor alle teelten.'

Schraplijstje

Hij vervolgt: 'Maar welke optie je ook kiest, denk er goed over na en doe het stap voor stap. Vergeet daarbij niet: investeren in een nieuwe warmte-krachtkoppeling kost ook veel geld. Het verschil met nieuwe systemen kan best meevallen. Mijn belangrijkste advies is evenwel: ga er actief mee aan de slag, het liefst samen met collega's. Je weet niet hoe de energiemarkt er over twintig jaar uitziet. Dus het to do-lijstje zal in eerste instantie een schraplijstje zijn. Hou daarbij in het achterhoofd: hoe denk je dat jouw bedrijf er in 2040 uitziet?'

De Zwart stelt dat bij de zoektocht naar alternatieven de prijs doorslaggevend is. 'Belangrijk inzicht voor ons uit de berekeningen is hoe het perspectief van elke oplossing afhangt van de prijs. Dat klinkt opendeurachtig, maar schetst wel de problematiek. Het is moeilijk om in de toekomst te kijken. Je bent gebonden aan stappen die een periode van vijf tot tien jaar omvatten. Daarna is het niet meer te overzien.'

Subsidies

Hij vervolgt: 'Daarbij komt nog dat subsidies het beeld flink beïnvloeden. Wat kosten de alternatieven zonder subsidie? Dan praat je over de daadwerkelijke kosten en die geven aan welke techniek het beste is voor de transitie naar een fossielvrije tuinbouw.'

Iedereen gaat uit van business as usual, dat is een ander fenomeen dat De Zwart waarneemt bij de prijsvorming in de energiemarkt. 'Energiekopers leven in de veronderstelling dat er misschien wel maatschappelijke druk is, maar dat die niet doorzet.'

Goede bedoelingen

Op de vraag of zij de kop in het zand steken, reageert hij: 'Je ziet dat de goede bedoelingen van de consumenten en politiek zich opstapelen en waarschijnlijk gaat de gaskraan in Groningen wel dicht. Maar dan wordt het gas uit bijvoorbeeld Rusland gehaald. En met die instelling lijkt het me onwaarschijnlijk dat Nederland de CO2-reductie van 25 procent in 2020 ten opzichte van 1990 gaat halen.'

Hoe ziet de energievoorziening er in 2040, het jaar dat de sector klimaatneutraal moet zijn, uit? De Zwart: 'Het beste paard om op te wedden is de warmtepomp. Ook omdat er veel haken en ogen zitten aan de grootschalige oplossingen als geothermie of warmtenetten. De investeringen zijn hoog en daarmee leg je je heel erg vast. Met een warmtepomp ben je behoorlijk onafhankelijk van omgevingsfactoren.'

Financiële doorrekening onderzoek fossielvrije teelten
Onderzoekers van Wageningen University & Research hebben voorbeelden van fossielvrije invulling van de warmtebehoefte van zes gewassen uitgewerkt: groente, potplanten en radijs (onbelicht) en tomaten, chrysanten en alstroemeria (belicht). Vervolgens heeft Agro Adviesburo uitgerekend hoe een invulling van de vraagpatronen naar fossielvrije energie financieel uitpakt. 'Dat heeft relevante inzichten opgeleverd', stelt Aat Dijkshoorn van LTO Glaskracht. 'Bijvoorbeeld dat gebruik van groeilicht bij intensieve teelten weliswaar een hogere energievraag oplevert, maar dat het voor zwaar belichte teelten bij gebruik van groene stroom voor de belichting een kleine stap is om ook de verwarming fossielvrij in te vullen. Intensief belichte kassen hebben vaak een warmte- en vochtoverschot. Hieruit kan eenvoudig warmte worden gewonnen.'Hij vervolgt: 'Belichten zorgt voor extra energie op bladeren, extra verdamping en daardoor vocht in de kas dat weer veel energie bevat. Terugwinning daarvan kan met een warmtepomp. Het lijkt op een gesloten kas, maar het grote verschil is dat de capaciteiten anders zijn. Je wint vooral veel in de winter. Veel telers gebruiken een warmte-krachtkoppeling (WKK)-installatie voor stroom en het lijkt slim om dat te blijven doen. Daarbij komt er ook groen gas, dat prima past bij WKK. Ook zou je warmte uit de WKK kunnen verkopen aan de buurman. Die kan een warmtenet zijn.'Een ander inzicht is dat warmte een marktprijs zal krijgen, wat volgens Dijkshoorn zal leiden tot 'een nieuwe dynamiek met meerdere opties waaruit tuinders kunnen kiezen'.
Het definitieve financiële rapport zal over enkele weken worden gepubliceerd.

Weer

  • Vrijdag
    11° / 1°
    10 %
  • Zaterdag
    9° / 1°
    10 %
  • Zondag
    7° / -1°
    10 %
Meer weer
@nieuweoogst.nu