Een+communicatiemiddel+met+een+luchtje
Achtergrond
© Van Bommel van Dam

Een communicatiemiddel met een luchtje

Varkensgeur als basis voor een parfum? Voor out-of-the-boxdenker en kunstenares Cathalijne Smulders niet zo’n vreemde gedachte. Samen met geurontwerper Tanja Schell maakte ze een duurzaam varkensparfum. Dat is vanaf vandaag tot en met 2 december te ruiken in de tijdelijke locatie van Museum van Bommel van Dam, Keulsepoort 2 in Venlo.

Pratend met beide dames kom je er al snel achter dat zij niet denken in termen als stank. Varkens stinken niet, zij geuren. Ook al wordt die varkensgeur in de naaste omgeving door omwonenden als overlast ervaren. Varkenshouders zelf zijn eraan gewend.

Zou je beide belevingswerelden bij elkaar kunnen brengen, als onderdeel van het stimuleren van natuurinclusieve landbouw?

Museum Van Bommel van Dam riep een aantal geselecteerde kunstenaars op om hun ideeën omtrent natuurinclusieve landbouw uit te werken. Deze 'call', afgeleid van Circular Art Lab Limburg (CALL), richt zich op het beter samengaan van voedselproductie en de natuurwaarden van het landschap.

De een vindt het lekker, de ander vindt het ronduit niks

Tanja Schell, geurontwerper

Anders kijken

Waarom varkenshouderijen? 'Het leek mij interessant om samen met mensen uit de landbouw anders naar hun omgeving te gaan kijken. Ik dacht vrijwel meteen aan varkensboeren. Ik heb niets met de intensieve varkenshouderij, maar ze heeft een negatief imago. Dat vond ik interessant, ook al staat ze ver van me af', zegt Smulders.

'Parfum heeft met geur te maken en het is een tendens om ervaringen als producten in de samenleving te gaan zien. Ik kom uit de grote stad en weet dat stedelingen er geld voor over hebben om te ervaren hoe het leven op het platteland echt is', vervolgt ze.

'Met die wetenschap, opgeteld bij een luxeproduct als parfum, kun je iets in gang zetten. Dan zou de varkenshouderij uiteindelijk meer kunnen verkopen dan alleen slachtvlees. En dan kan een geurervaring zelfs een commercieel product worden.'

Lange aanloop

Het project had een lange aanloop. 'We hebben het als museum samen met de gemeente Venlo opgezet', vertelt Saskia van de Wiel, curator kunst en samenleving bij het Venlose museum voor moderne kunst Van Bommel van Dam.

'Met hogeschool HAS, Natuur- en Milieufederatie Limburg, LLTB en Stichting Limburgs Landschap als partners. Elk vanuit zijn eigen perspectief. We hadden discussies over waar behoefte is aan nieuwe impulsen en kwamen op natuurinclusieve landbouw uit. Onze 'call' leverde vervolgens een breed scala aan ideeën op.'

Omwonenden

Het idee van Smulders sprak niet alleen boeren aan, maar ook omwonenden. 'De overlast die zij ervaren van varkensmest is zo'n gevoelig onderwerp, dat ik besloot ze mee te nemen in het proces. Ik ben naar ze toe gegaan en heb met ze gewandeld en geroken in een natuurgebied, thuis in de slaapkamer, in hun tuin.'

Ze vervolgt: 'Dan is het mooi om te zien wat begrippen als natuur, landbouw en duurzaamheid betekenen en blijkt dat zij ook ervaren dat varkensgeur niet alleen die mestgeur is. Je zoekt een ander perspectief en moet boeren daartoe uit hun kaders halen.'

De geur van een varkenshuid is nauwelijks te onderscheiden van die van een mens, volgens Smulders en Schell.
De geur van een varkenshuid is nauwelijks te onderscheiden van die van een mens, volgens Smulders en Schell. © Van Bommel van Dam

Schroom

'Je gaat discussies met ze aan', vult Schell aan. 'Het is een heel proces, met bijzondere ontmoetingen. De boeren gingen uiteindelijk anders naar hun bedrijf en werk kijken. Na de aanvankelijke schroom om mee te doen, werden ze ontvankelijk voor het proces.'

Het varkensparfum is een verzameling geuren en roept verschillende verhalen en ideeën op. Het geeft een genuanceerd beeld van wat varkensgeur is', zegt Smulders.

'Stank is de referentie', vindt Schell. 'Maar wij hebben een artistiek geurproduct gemaakt dat leidt tot gespreksstof. Geur is een communicatiemiddel. Mensen reageren er verschillend op. De een vindt het lekker, maar durft dat niet hardop te zeggen, de ander vindt het ronduit niks.'

Geurervaring rijker

'Tussen of een geur lekker is of niet zit niet veel ruimte. Ik vond het mooi dat die boeren zelf nog nooit de geur van een varken hebben geroken. Ze zijn nu een geurervaring rijker', vertelt Smulders. 'Het was ook een hele stap voor ons beiden om samen met aandacht aan iets te ruiken. Soms moesten we een paar keer terug naar de boerderij voor het lukte.'

'Wij zijn nu eenmaal niet zo'n ruikende samenleving', stelt Schell. 'Ruiken gaat over nabijheid. Mensen vinden het best spannend om echt aan iets te ruiken, maar zijn vaak terughoudend. Dat komt doordat reukzin vroeger werd gezien als minderwaardig, als iets van een dier.'

Het is ook spannend hoe het publiek op het varkensparfum zal reageren. Inclusief de boeren, want ook zij hebben het parfum nog niet geroken.

Kunstobject

Je kunt het kopen, maar het blijft een kunstobject. 'Je koopt eigenlijk een verhaal', zegt Tanja. 'En het wordt je eigen verhaal zodra je het gebruikt. Dan komen emoties en herinneringen los.'

Schell: 'Het zou mooi zijn als het varkensparfum de schappen van de parfumwinkels haalt. Maar voor dat doel is het niet gemaakt. Het is een artistiek product. Sommigen gebruiken het wellicht, anderen misschien maar één keer.'

'Een positieve bijdrage aan imago van varkenssector'
Cathalijne Smulders en Tanja Schell haalden de drie boeren die meededen met hun project over om aan iets te ruiken wat voor hen heel normaal is. Ze gingen via hun neus hun eigen omgeving anders ervaren. 'Door geur op te snuiven, verdwijnt de afstand tot wat je ruikt. En dat is best confronterend', zegt Tanja. 'Spannend ook. Mensen associëren de geur van varken met die van varkensmest. Maar een varken zelf ruikt heel zacht en de geur van zijn huid is nauwelijks te onderscheiden van die van een mens. Dat was het vertrekpunt voor het parfum', legt ze uit. 'In het parfum zijn naast dierlijke aroma's ook die van aarde en cacao te ontdekken. Allemaal geuren die op of rondom de varkenshouderij zijn waar te nemen. Het parfum is gemaakt op basis van reuzel, omdat me het mooi leek dat mensen het parfum op hun huid aanbrengen en zo heel dicht bij het varken komen. 'Varkenshouder Frans de Rond nam deel aan het proces rond de totstandkoming van het varkensparfum. Hij is voorzitter van de stichting Livar die het Limburgs varken promoot en wordt ook wel 'mister Livar' genoemd. Het varkensvlees van Livar maakt naam vanwege zijn smaak en kwaliteit en de diervriendelijke manier waarop het wordt geproduceerd. Hoe heeft hij het parfumproces ervaren? 'Heel bijzonder. Het is bewonderenswaardig zoals de dames ernaar kijken. Een openbaring dat dit op zo'n manier vorm krijgt', zegt hij. 'Ik zou zelf niet direct de relatie tussen varkensgeur en parfum hebben gelegd, maar ik ga het parfum zeker uitproberen. Het levert ook een positieve bijdrage aan het imago van de varkenssector. Vandaar dat ik gemotiveerd was om mijn bijdrage te leveren.'

Weer

  • Zaterdag
    1° / -4°
    10 %
  • Zondag
    8° / 0°
    70 %
  • Maandag
    6° / 3°
    40 %
Meer weer